Stosowanie materiałów do krycia dachów - Dachówki

czerwiec 2011

Decyzja, czym pokryć dach, musi być podjęta na etapie projektowania domu i nie jest łatwo ją zmienić.Do ciężaru pokrycia jest bowiem dostosowana więźba dachowa. W Polsce najpopularniejszymi pokryciami są dachówki ceramiczne i cementowe, blachy oraz materiały bitumiczne.

Dachówki
Dachówki należą do pokryć tradycyjnych. Ich duża waga wymaga wprawdzie stosowania odpowiednio wytrzymałej więźby dachowej, ale też wpływa na bezpieczeństwo i trwałość dachu. Do dyspozycji mamy dachówki ceramiczne oraz nowsze historycznie – dachówki cementowe, nazywane również betonowymi.

Dachówki ceramiczne
Starożytni Grecy i Rzymianie pokrywali dachówkami ceramicznymi świątynie. Z początku płaskie, przypominające karpiówkę dachówki, z czasem przekształciły się w wypukłe, znane dziś pod nazwą „mnich – mniszka”, i były używane przede wszystkim do krycia dachów obiektów sakralnych i pałaców. W 794 roku we Francji Karol Wielki nakazał umieścić je na wszystkich dachach budynków dworskich. Na Mazurach rząd pruski w XIX w. zakazał krycia dachów łatwopalną strzechą, zalecając dachówki ceramiczne. Ceramiczne dachówki, których trwałość jest oceniana na 100 lat, choć przecież na niektórych zabytkowych obiektach zobaczymy znacznie starsze, są jednym z cięższych pokryć – 1 m2 waży 40–75 kg (zależnie od rodzaju dachówki). Produkowane są metodą ciągnienia (uformowane w prasach pasma masy ceramicznej są krojone na dachówki) oraz wytłaczania (poszczególne dachówki są formowane na prasach stemplowych). Masywne elementy są wytwarzane z gliny, kwarcu, mączki ceglanej oraz składników uszlachetniających i – ewentualnie – związków ceramicznych, nadających określony kolor. Dobrze tłumią odgłosy deszczu, hałas zewnętrzny, są też odporne na promieniowanie UV. Niewielkie wymiary niektórych modeli dachówek umożliwiają krycie dachów o skomplikowanych kształtach przy niedużej ilości odpadów. Są także dachówki o wymiarach powyżej standardowych, wykorzystywane z powodzeniem na dachy wielkopowierzchniowe, dzięki czemu skraca się czas wykonania pokrycia dachu.

Ze względu na kształt dachówki ceramiczne
dzielimy na:
- karpiówki – płaskie, pozbawione zamków, o powierzchni gładkiej lub prążkowanej. Każdy element najczęściej ma w górnej części dwa otwory, służące do mocowania klamrami lub wkrętami do drewnianych łat. Wyprofilowany na dolnej powierzchni nosek należy zahaczyć o łatę;
- zakładkowe – duże dachówki płaskie lub profilowane. Cechą charakterystyczną są tzw. zamki, wytłoczone na krawędzi górnej i bocznej, które ułatwiają montaż i zwiększają szczelność pokrycia. Dostępne są także dachówki zakładkowe imitujące najstarszy model mnicha-mniszkę;
- esówki (holenderki) – kształtem przypominają literę S. Podczas układania zahacza się je o łaty wyprofilowanymi na spodniej stronie zaczepami;
- mnich-mniszka – dachówki przystosowane do układania tylko parami: mnicha układa się na mniszce.

Większość producentów oferuje systemy dachowe, w skład których wchodzą wszystkie elementy niezbędne do pokrycia połaci. Oprócz dachówek podstawowych są to m.in.:
– dachówki krawędziowe lewe i prawe;
– dachówki połówkowe;
– gąsiory;
– dachówki wentylacyjne;
– dachówki przeciwśnieżne;
– elementy koszowe;
– przejścia wentylacyjne i kominowe;
– elementy dekoracyjne: ceramiczna figurka w kolorze naturalnej gliny lub malowana, przedstawiająca np. koguta, gołębia,

Dachówki ceramiczne mocuje się do łat drutem lub klamrami, a układanie pokrycia wymaga dużej staranności. Dachówki dostępne są w kolorach wypalanej gliny, o odcieniu zależnym od zawartości żelaza oraz barwione i pokrywane powłokami. Angoba, czyli płynna glinka z dodatkiem barwników, nakładana przed wypalaniem, czyni dachówki mniej porowatymi, odporniejszymi na porastanie glonami i nadaje im delikatnie matowy połysk. Glazurowanie, czyli powlekanie po wypaleniu szkliwem, a następnie ponowne wypalanie sprawia, że dachówki są bardzo odporne na zabrudzenia, a ich powierzchnia jest gładka i lśniąca.

Dachówki cementowe

Dachówki cementowe zaczęto produkować w Niemczech pod koniec XIX w. i miały kształt dość dużych kwadratów. Do dziś znajdziemy tam dachy liczące ponad 150 lat. Najpierw dachówki cementowe były wyrabiane ręcznie, a ich produkcja została zautomatyzowana w Anglii, na przełomie XIX i XX wieku, jednak prawdziwy rozwój tego pokrycia dachowego przypadł na lata 50. XX wieku, kiedy to opracowaopracowano technologię umożliwiającą całkowite zmechanizowanie produkcji. Dachówki cementowe mają zwykle długość 420 mm, szerokość 320, 330, 335 oraz 343 mm i są lżejsze od ceramicznych – 1 m2 pokrycia waży średnio 36–49 kg, choć zależnie od sposobu ułożenia może to być znacznie więcej. Są mało nasiąkliwe, mrozoodporne i wytrzymałe mechanicznie. W ofercie są dachówki o najróżniejszychkolorach, otrzymywanych przez wzbogacenie masy betonowej o naturalne pigmenty i pokrywanie gotowych elementów farbami na bazie akrylu. Wykończone powłokami ochronnymi dachówki cementowe mają gładką powierzchnię i przez to małą podatność na zabrudzenia, porastanie mchem, powstawanie wykwitów wapiennych; charakteryzują się też zwiększoną mrozoodpornością.

Najczęściej spotykane kształty dachówek cementowych to esówka pojedyncza i podwójna, podwójna rzymska oraz modele płaskie: prostokątna i karpiówka o dolnej krawędzi prostej lub zaokrąglonej.Producenci wytwarzają znacznie więcej wzorów dachówek o podobnym wyglądzie, nadając im firmowe nazwy.


Czołowi producenci oferują, oprócz dachówek podstawowych, także inne elementy:
– dachówki wentylacyjne;
– dachówki kalenicowe;
– dachówki antenowe;
– dachówki szczytowe;
– dachówki pod ławę kominiarską;
– gąsiory i łączniki gąsiorów a także akcesoria: taśmy, uszczelki wentylacyjne, grzebienie okapu, elementy mocujące, obróbki komina itp.

Gdzie stosujemy dachówki
Dachówki ceramiczne są obecnie wykorzystywane przede wszystkim do renowacji obiektów zabytkowych (karpiówki) oraz w domach jednorodzinnych (pozostałe wzory). Z kolei dachówki cementowe są bardzo popularne w domach jednorodzinnych i budynkach o niewielkiej liczbie kondygnacji, krytych stromymi dachami. Zaleca się stosowanie dachówek na dachach o kącie nachylenia połaci 22–65°. W przypadku małego nachylenia połaci należy zwrócić szczególną uwagę na zapewnienie szczelności dachu. Tego typu pokrycia korzystne są na terenach, gdzie często wieją silne wiatry i wskazane jest, aby materiał pokryciowy swoją masą dociskał pokrycie do więźby. Również w rejonach, gdzie występuje duże zanieczyszczenie powietrza związkami sprzyjającymi korozji metali oraz w terenach nadmorskich najlepiej pokryć dach dachówkami ceramicznymi lub cementowymi.

Układanie dachówek ceramicznych i cementowych
Podkład pod dachówki stanowią łaty dachowe o minimalnym przekroju 38 x 50 mm z wysuszonego, okorowanego i zaimpregnowanego drewna. Jako podkład koszy dachowych muszą być użyte deski lub wodoszczelne płyty budowlane. Dachówki mogą różnić się między sobą odcieniem barwy. Dlatego, jeżeli nie mamy pewności, że dachówka pochodzi z tej samej partii produkcyjnej, dach należy pokrywać mieszając elementy z co najmniej trzech palet. W przypadku układania dachówek nad poddaszami użytkowymi oraz jeśli są to dachówki kształtowe typu esówka czy mnich-mniszka, należy przedtem wykonać warstwę izolacyjną z membrany dachowej zapewniającej wiatroizolację i paroprzepuszczlność. Dachówki układa się na konstrukcji z łat i kontrłat, zaczynając od prawej strony i posuwając się od okapu do kalenicy. Kontrłaty są wymagane gdy na dachu zastosowano folię dachową lub deskowanie. O rozstawie elementów rusztu decyduje rodzaj i wielkość dachówek. Zastosowanie kontrłat jest szczególnie ważne w dachach z użytkowym poddaszem, gdzie konieczne jest zapewnienie wentylacji. Łaty mocuje się okrągłymi lub kwadratowymi gwoździami z płaskim łbem, miedzianymi, aluminiowymi lub stalowymi ocynkowanymi. Dachówki najlepiej mocować stalowymi lub aluminiowymi klamrami – tzw. burzowymi. Dopuszcza się również mocowanie za pomocą drutu – miedzianego, aluminiowego lub ocynkowanego.


Karpiówkę można układać pojedynczo (w łuskę) lub podwójnie (w koronkę). Nie zaleca się pojedynczego krycia dachów karpiówką w łuskę w domach mieszkalnych, ze względu na niedostateczną szczelność takiego pokrycia. Karpiówkę mocuje się do łat gwoździami lub wkrętami – w tym celu wykorzystuje się umieszczone w górnej części dachówki otwory. Przy nachyleniu połaci powyżej 65o należy Karpiówka gładka układana w koronkę powoduje znacznie większe zużycie materiału, jednak dach jest bardzo szczelny dodatkowo zwrócić uwagę, by przy mocowaniu zaczepiać karpiówkę o łatę wyprofilowanymi od spodu elementu wypustkami.

Dachówki zakładkowe zaczepia się o zamki, czyli wyżłobienia na krawędziach elementów z poprzedniego rzędu. Zamki mogą być boczne (wzdłuż dłuższej krawędzi elementu) lub dolne bądź górne (wzdłuż krótszych boków). Wśród dachówek zakładkowych znajdują się przesuwne, w których można regulować szerokość pokrycia. Jest to możliwe dzięki umieszczaniu po jednej stronie elementu pojedynczego zamka, zaś po drugiej kilku. Kolejną dachówkę zaczepia się o pierwszy, drugi lub kolejny występ. Najpopularniejsze modele dachówek zakładkowych to: profil „S”, rzymska, holenderka, marsylka, romańska, grecka oraz wyposażone w zamek dachówki kształtem przypominające mnicha-mniszkę i esówkę. Dachówki ceramiczne można układać na dachach, których połacie mają kąt nachylenia od 10° do 90°, przy czym do 22° należy stosować dodatkowe warstwy zapewniające szczelność pokrycia, zaś powyżej 65° każdą dachówkę trzeba mocować osobno.

Konkretny sposób mocowania dachówek zależy od różnych czynników, obecnie jednak najczęściej korzysta się z klamer aluminiowych lub stalowych. Jeżeli siła ssąca wiatru może przekroczyć wagę dachówek, wówczas koniecznie do mocowania należy stosować klamry metalowe lub śruby. Minimalna ilość mocowań na 1 m2 powinna być wskazana przez projektanta. Zależy ona od kąta nachylenia połaci dachowej, wysokości budynku, strefy wiatrowej, rodzaju dachówki, typu konstrukcji dachu. Niezależnie od wskazań, należy mocować każdą dachówkę w rzędach kolumnach skrajnych.


Osobno mocuje się też dachówki przylegające do naroży i koszy, kominków, okien i wyłazów dachowych, a także dachówki specjalne – wentylacyjne, pod ławę kominiarską, antenowe itp. oraz wszystkie gąsiory.
Pokrycia z esówek zaczyna się układać od prawej strony połaci – dachówki z zakładem bocznym z prawej strony kładzie się od strony prawej do lewej. Dachówki układa się bezpośrednio na łatach w taki sposób, aby poszczególne rzędy utworzyły pionowe rynny. Odchylenia montażu w poziomie nie powinny przekraczać 20 mm w całym rzędzie. Elementy mocuje się do łat drutem lub klamrami burzowymi.

W taki sam sposób układa się mnicha- -mniszkę, dbając o to, aby sąsiadujące mniszki stykały się ze sobą. Styki przykrywa się mnichami, mocując je na wcięciach tak, by pionowe rzędy tworzyły regularną falę. Ważnym etapem jest wykonanie kalenicy, od dokładności tych prac zależy bowiem szczelność dachu i prawidłowa wentylacja połaci. Ostatni rząd dachówek musi być tak ułożony, aby równolegle do szczytu dachu powstała wąska szczelina. W tym miejscu układa się łatę lub deskę kalenicową, mocowaną do metalowych wsporników. W celu prawidłowego przewietrzania oraz izolacji dachu najlepiej zastosować specjalną taśmę,którą rozwija się wzdłuż łaty grzbietowej i mocuje do niej za pomocą zszywacza.Następnie montuje się gąsiory. Gąsior początkowy osadza się na łacie, następnie zakłada gąsior podstawowy, wsuwając jego szerszy koniec w klamrę, którą należy przykręcić do łaty. W taki sam sposób zakłada się pozostałe gąsiory. Należy pamiętać, aby górne krawędzie dachówek były wsunięte na ok. 30 mm pod gąsior. Jako uszczelnienie stosuje się aluminiowe uszczelki wentylacyjne kalenicy. Jeśli zalecany jest montaż gąsiorów „na mokro”, należy je najpierw namoczyć w wodzie. Zaprawę nakłada się na krawędzie wewnętrzne gąsiora, zaś jej nadmiar należy natychmiast zetrzeć. W przypadku takiego montażu gąsiorów nie stosuje się taśmy kalenicowej, gdyż szczelina między gąsiorami a dachówkami jest zaklejona zaprawą. Konieczne jest wówczas stosowanie dachówek lub gąsiorów wentylacyjnych.


Kalenicowe dachówki wentylacyjne, w przypadku krycia dachu karpiówką w łuskę,układa się jako ostatni rząd. Przy większych połaciach należy zastosować dwa rzędy dachówek wentylacyjnych, tzn. rząd dachówek kalenicowych wentylacyjnych i dodatkowo rząd dachówek powierzchniowych wentylacyjnych. Przy kryciu karpiówką w koronkę zamiast dachówek kalenicowych wentylacyjnych stosuje się dachówki powierzchniowe wentylacyjne. Oprócz tego na połaci można umieścić dachówki wentylacyjne wypukłe, które są szczególnie przydatne nad lub pod oknami dachowymi, wyłazami itp., gdzie jest przerwana ciągłość szczeliny wentylacyjnej w połaci dachu.


Najczęściej popełniane błędy przy montażu dachówek
- Błędne „rozmierzenie” połaci dachowej. Nie jest dopuszczalne, aby przy kalenicy znajdowała się dachówka docinana. Rozmieszczenie łat musi eliminować takie sytuacje.
- Niedokładny montaż dachówek. Między dachówkami nie mogą znajdować się szczeliny, gdyż zmniejsza to szczelność pokrycia. Szczelne przyleganie gwarantują dachówki zakładkowe, dzięki zamkom.
- Niestaranne wykonanie miejsc szczególnie narażonych na przeciekanie. Takimi miejscami są przede wszystkim kosze, w których stykają się dwie połacie dachu. Należy też zwrócić uwagę na połączenia ścian komina z połacią dachu lub lukarny z płaszczyzną dachu. Kosze muszą mieć przebieg prostoliniowy.
- Brak odpowiedniej wentylacji dachu. Niedostateczne przewietrzanie połaci dachowej powoduje gromadzenie się pary wodnej w izolacji termicznej. Może to być spowodowane nieprawidłowym zamontowaniem kontrłat, niewłaściwym wykonaniem okapu lub kalenicy, a także zastosowaniem niewłaściwej liczby dachówek wentylacyjnych.

Następny
Stosowanie materiałów do krycia dachów - Pokrycia z blach

Stosowanie materiałów do krycia dachów - Pokrycia z blach